Sindrom policističnih jajnika

 

Sindrom policističnih jajnika (PCOS = engl. policystic ovary syndrome) je skup simptoma kojeg karakterišu policistični jajnici (veliki broj malih cisti obično kortikalno), poremećaji menstrualnog ciklusa (produženi ciklusi ili potpuno izostali ciklusi), pojačana dlakavost, gojaznost, akne, poremećena tolerancija na glukozu, smanjena otpornost ciljnih organa na insulin (insulinska rezistencija). Svi ovi simptomi ne moraju bit prisutni da bi se postavila dijagnoza.

 

Šta je uzrok PCOS?

 

Problem policističnih jajnika nije jedinstven, što znači da postoje različiti uzroci koji mogu dovesti do nastanka policističnih jajnika. Poslednjih godina uočena je povezanost PCOS i povišenog nivoa insulina (hiperinsulinemija) koja verovatno predstavlja centralni događaj u nastanku i razvoju PCOS. Insulin je hormon kojeg izlučuje gušterača a zaslužan je za regulaciju vrednosti glukoze u krvi. Insulinska rezistencija (otpornost ciljnih tkiva na insulin) dovodi do povećanih koncentracija glukoze u krvi koja opet stimuliše gušteraču na proizvodnju hormona. Tako se zatvara "začarani krug". Insulinska rezistencija osnovni je mehanizam koji dovodi i do nastanka šećerne bolesti tipa 2. Povećane vrijednosti insulina stimulišu jajnike, koji počinju proizvoditi muški hormon testosteron. On je zaslužan za pojavu akni, pojačanu dlakavost i eventualno gubitak (proređivanje) kose. Takođe stvara se prduslov za nastajanje šećerne bolesti tipa 2 sa svim problemima koje ona donosi.

 

Koje testove je potrebno uraditi kod sumnje na PCOS?

 

Dijagnostika i lečenje sindroma sprovodi se u saradnji sa endokrinologom (specijaliste za hormonske poremećaje), ginekologa (specijaliste za bolesti ženskih reproduktivnih organa) i dermatologa (specijaliste za kožne bolesti). Obično se devojka javi na pregled ginekologu zbog poremećaja menstrualnog ciklusa, ili dermatologu zbog akni. Nakon osnovnog pregleda lekar će ih uputiti na pregled hormonskog statusa i pregled kod interniste - endokrinologa. Kod svih pacijentkinja potrebno je odrediti nivo polnih hormona ili tzv. bazalni hormonski status. Naziva se "bazalni" jer je vrijeme u koje se analiza radi (3.-5. dan ciklusa) početak ciklusa, u kojoj još uvek na neki način "miruje" funkcija jajnika (bazalna funkcija jajnika). U ovo vreme određuju se: folikulostimulirajući hormon (FSH), luteinizirajući hormon (LH), testosteron, prolaktin, androstendion, DHEAS, estradiol, TSH (hormon koji stimuliše štitnjaču (evtl. još T3, T4), Potom potrebno je obaviti test opterećenja glukozom (OGTT), vrednost insulina pre i nakon OGTT i vaginalni collor Doppler (pregled ultrazvučnom sondom koja se uvodi u vaginu) u prvoj fazi ciklusa. Nakon svih prikupljenih nalaza lekar će odrediti terapiju. Hormonske vrednosti pokazuju značajne razlike kod bolesnica sa PCOS i nepravilnim ciklusima. U odnosu na nivo insulina razlikuje se grupa pacijentkinja sa normalnim nivoom insulina i grupa pacijentkinja sa povišenom nivoom insulina. Lečenje PCOS-a Liječenje sindroma je vrlo individualno, što zavisi od starosti bolesnice, poremećaju ciklusa, novou insulina, gojaznosti, želji za trudnoćom itd. Ako je pocećana telesna težine svakako je dobro rešiti se prekomjernih kilograma jer se mnogi simptomi znatno poprave nakon regulisanja telesne težine. Čak i kod normalne telesne težine dobro je smanjiti unos ugljenohidrata i umereno vežbati. Sindrom policističnih jajnika ne može se u potpunosti izlečiti već samo "držati pod kontrolom".

 

Lečenje primarno zavisi da li bolesnica želi trudnoću ili ne.

 

U slučaju da bolesnica ne želi trudnoću a ima problema s pojačanom dlakavošću i aknama uspešna je terapija s kontracepcijskim tabletama koje sadrže tzv. antiandrogene kao što je npr. ciproteronacetat. Vezanjem na testosteronski receptor sprečava se delovanje muških hormona. S druge strane sve kontracepcijske tablete smanjuju delovanje jajnika inhibišući hipofizu pa ih je i sa te strane dobro uzimati u sindromu policističnih jajnika. Svakako da treba poštovati sve mere opreza kao i kontraindikacije kod primene kontracepcijskih tableta. Terapiju treba koristiti barem 6 meseci da bi se vidio određeni rezultat. Uspješna je kod umerene dlakavosti. Pojačana dlakavost često se ne može rešiti u potpunosti pa se uz terapiju savetuje i kozmetičko uklanjanje dlačica (depilacija, epilacija). Akne se moraju lečiti u saradnji s dermatologom. U slučaju da bolesnica želi trudnoću, nema ovulacije ili ima retke ovulacije i produžene cikluse potrebno je indukovati ovulaciju. Najbolji rezultati postižu se klomifen-citratom. Pod kontrolom ginekologa, ultrazvukom se prati rast folikula i određuje vreme ovulacije te savjetuje ciljani odnos. Ako je prisutna povišena vrednost insulina i poremećena tolerancija glukoze dobri rezultati postižu se primenom metformina uz dobro regulisanu dijetu i vežbama. Lečenje metforminom treba provoditi uz nadzor specijalista endokrinologa.

 

Hirurško liječenje

 

Drilling je također simptomatska, ali operativna metoda, prilikom koje se otvaraju sitni folikuli jajnika i smanjuje, odnosno prekida njihova funkcija (stvaranje muških polnih hormona). Delotvornost je nažalost takođe privremena.